بررسی کاربردهای فناوری نانو در صنعت سلول‌های خورشیدی شفاف

نانوفناوری حوزه‎ای میان رشته‎ای از علوم، مهندسی و فناوری است که در مقیاس نانو، یعنی از 1 تا 100 نانومتر شکل می‎گیرد. در واقع، نانوفناوری، توانمندي توليد مواد، ابزارها و سيستم‌هاي جديد با در دست گرفتن كنترل در سطوح ملكولي و اتمي و استفاده از خواصی است كه در آن سطوح ظاهر مي‎شود. از همين تعريف ساده برمي‎آيد كه نانوفناوری يك رشته جديد نيست، بلكه رويكردي جديد در تمام رشته‌ها است. به همین دلیل، کاربردهای فناوری نانو در حوزه های گسترده‎ ای چون فیزیک، شیمی، زیست فناوری، علم مواد و مهندسی به اثبات رسیده است. نخستین بار «ریچارد فاینمن»، فیزیکدان برنده‎ جایزه ی نوبل و از مشاهیر فناوری نانو، در سال 1959 در سخنانی در دانشگاه CalTech ایده فناوری نانو را مطرح کرد. اگرچه آزمايش‎ها و تحقيقات پيرامون نانوفناوری از ابتداي دهه 1980 بطور جدي پيگيري شد، اما اثرات تحول آفرين، معجزه آسا و باورنكردني نانوفناوری در روند تحقيق و توسعه باعث گرديد كه نظر تمامي كشورهاي بزرگ به اين موضوع جلب گردد. به طوری که گفته می‎شود نانوفناوری در کنار زیست فناوری و فناوری اطلاعات، دانش‎های شکل دهنده‏ی آینده‎ی بشر هستند.

امروزه، عواملی چون رشد جمعیت، رشد صنایع، توسعه یافتگی جوامع و غیره، نیاز به انرژی را بسیار افزایش داده است. اما با بالا گرفتن مخاطرات زیست محیطی سوخت‎های فسیلی، توجه به انرژی‏های پاک بیشتر شده است. در میان تمام انرژی‌های تجدیدپذیر، انرژی خورشیدی، با توجه به فراوانی بسیار و دوستدار محیط زیست بودن، بسیار مورد توجه بوده و یکی از بیشترین منابع مورد استفاده کشورها می‌باشد. به عبارتی می‌توان تصریح کرد که انرژی خورشیدی منحصربه‌فردترین منبع انرژی تجدیدپذیردر جهان است و منبع اصلی تمامی انرژی‌های موجود در زمین می‌باشد.

ایران با داشتن حدود ۳۰۰ روز آفتابی در سال جزو بهترین کشورهای دنیا در زمینه پتانسیل انرژی خورشیدی می‌باشد. با توجه به موقعیت جغرافیای ایران و پراکندگی روستایی در کشور، استفاده از انرژی خورشیدی یکی از مهمترین عواملی است که باید مورد توجه قرار گیرد. با توجه به استانداردهای بین‌المللی اگر میانگین انرژی تابشی خورشید در روز بالاتر از 5/3 کیلووات ساعت در مترمربع باشد، استفاده از سیستم‌های خورشیدی نظیر کلکتورهای خورشیدی یا سیستم‌های فتوولتائیک بسیار اقتصادی و مقرون به صرفه است [1].در بسیاری از قسمت‏های ایران انرژی تابشی خورشید بسیار بالاتر از این میانگین بین‌المللی می‌باشد و در برخی از نقاط حتی بالاتر از ۷ تا ۸کیلو وات ساعت بر مترمربع اندازه‌گیری شده است [2]. ولی به طور متوسط انرژی تابشی خورشید بر سطح سرزمین ایران حدود 5/4 کیلو وات ساعت بر مترمربع است. با توجه به شکل 1 می‎توان به جایگاه ممتاز ایران در پتانسیل انرژی خورشیدی پی برد.

شکل 1     اطلس انرژی خورشیدی در جهان و موقعیت منحصر به فرد ایران از نظر تابش [3]

1- توان خورشیدی: تولید متمرکز یا پراکنده؟

انرژی خورشیدی فراوان، رایگان و سازگار با محیط زیست است و به همین دلیل، در سال های اخیر با توسعه و افزایش ظرفیت چشمگیری مواجه بوده است. در کشورهای مختلف با پتانسیل های نسبتاً مناسب تابش خورشید، انواع سیستم‎های توان خورشیدی نصب شده و به مدار وارد گردیده است. در حال حاضر، حدود 178 گیگاوات توان خورشیدی در سراسر دنیا نصب شده است که سهم سال 2014 در حدود 40 گیگاوات بوده است. با توجه به روند کاهش قیمت توان خورشیدی در دهه‎ی اخیر (که با کاهش 75 درصدی قیمت در 10 سال اخیر مواجه بوده)، پیش بینی می‎شود که ظرفیت نصب شده توان خورشیدی تا سال 2020 به بیش از 500 گیگاوات برسد [4-5].

در یک دسته بندی کلی می‌توان گفت که بهره‎گیری از توان خورشیدی به دو صورت انجام می‎گیرد. در حالت اول، با ساخت نیروگاه‏های با ظرفیت بالا در پهنه‏های وسیعی از مناطق با پتانسیل خورشیدی، اقدام به استحصال توان از خورشیدی می‏شود. در حالت دوم، بر خلاف حالت نخست که توان خورشیدی به صورت متمرکز تولید می‏گردید، واحدهای کوچکی از سیستم‏های خورشیدی نصب گردیده و توان الکتریکی تولید می‎شود. به این روش، که یکی از مفاهیم نوین در شبکه های نوین انرژی در دنیا است، «تولید پراکنده» اطلاق می‎شود. از آنجا که ماهیت ذاتی انرژی‎های تجدیدپذیر، از جمله انرژی خورشیدی، عمدتاً به صورت محلی و پراکنده می‎باشد، طبیعی است که بهره‎گیری از این انرژی‎ها، به صورت تولید محلی و پراکنده به جای تولید انبوه و متمرکز بیشتر توجیه پذیر خواهد بود.

تولید توان از انرژی خورشید به صورت انبوه و در نیروگاه‏هایی با ظرفیت بالا، در برابر تولید پراکنده این انرژی، با کاستی‎هایی مواجه است. برخی از این موارد عبارتند از:

• اتلاف توان در شبکه های انتقال برق؛
• نیاز به زمین با مساحت‎های بالا؛
• نیاز به تجهیزات جانبی[1] (BOS) پیچیده‏تر و پرهزینه‎تر؛
• نیاز به سیستم‏های کنترلی پیچیده برای اتصال به شبکه.

به همین دلیل، طبق آمار، امروزه اکثر ظرفیت توان خورشیدی در دنیا به صورت تولید محلی می‎باشد. شکل 2 آماری از انواع روش‎های استحصال انرژی خورشیدی را نشان می‎دهد.

شکل 2     انواع روش های استحصال توان از انرژی خورشیدی [6]

2- چالش‎های تولید محلی توان از انرژی خورشیدی

همان گونه که اشاره شد، اکثر ظرفیت کنونی توان خورشیدی مربوط به تولید محلی ‎است. تولید محلی توان خورشیدی نیز خود به دو دسته تقسیم می‏شود: 1) نصب در بام و زمین[2]؛ 2) سلول‎های فتوولتاییک یکپارچه با ساختمان[3] (BIPV).

در حال حاضر، اکثریت قریب به اتفاق ظرفیت تولید محلی در دنیا به دسته اول تعلق دارد. چرا که به دلیل سهولت نصب، تا حدودی نیاز بازار را رفع می‎نماید. شکل 3 مقایسه ای میان انواع روش‎های نصب، توان حداکثر، سهولت نصب و سهم بازار را ارائه می‎دهد.

در این میان، اگرچه تمایل کنونی بازار به نصب ساده سلول‎های خورشیدی در ساختمان‎ها است، اما پیش بینی می‎شود که این روش، با توجه به معایبی که دارد، بخشی از سهم خود را به روش BIPV بدهد. دو مورد از مهم ترین کاستی‎های سیستم‎های ساده در مقابل سیستم‎های BIPV عبارتند از:

1. عوامل زیبایی شناسانه و برهم زدن نمای ظاهری ساختمان
2. عدم کاربرد در ساختمان‏های با طبقات زیاد و مساحت پشت بام کم

شکل 3    اعداد داخل دایره معرف سهم بازار در انواع سیستم های فتوولتاییک [4 و 6]

3- سلول‌های خورشیدی شفاف: تحولی در صنعت خورشیدی

3-1- تلاش‏های اولیه

با بروز و ظهور راهکارهایی مبنی بر یکپارچه سازی سلول‌های خورشیدی با انواع ساختمان‌ها، ایده‌های مختلفی بدین منظور در فناوری و صنعت سلول‌های خورشیدی مطرح و توسعه پیدا کرد. بر خلاف نسل‏های گذشته­ی سلول‏های خورشیدی (مانند سلول‎های بر پایه سیلیکون) نسل‏های جدید مانند سلول‌های حساس شده به رنگدانه یا نقاط کوانتومی (که سلول‏های نانوساختار نامیده می‏شوند) امکان بهبود و یکپارچه سازی ساختار سلول‏ها را با ساختمان تا حدودی فراهم می‏نمودند [7].

یکی از ایده‌های اولیه برای ایجاد BIPV، به کار گیری سلول‌ها به صورت کاشی‏های منفرد و بر روی یک زیر لایه شفاف بوده است. شکل 4 نمونه‏ای از این کاربری را نشان می‏دهد. اگر چه این ایده تا حدودی کارگشا است، اما مشکلاتی نظیر عدم زیبایی و اخلال در مدیریت روشنایی ساختمان را به دنبال دارد. با این وجود، همچنان یکی از گزینه‏های اصلی به شمار می‏رود.

شکل 4     استفاده از سلول‏های خورشیدی به صورت کاشی‎های مجزا [8]

3-2- سلول‏های تمام شفاف با کمک فناوری نانو

با ورود فناوری نانو به عرصه­ی ساخت سلول‎های خورشیدی، بهبودها و پیشرفت‎های شگرفی در این عرصه حاصل شد. در یک نگاه کلان، نانوفناوری به روش‎های گوناگون باعث بهبود بازده یا کاهش قیمت ساخت سلول‎های خورشیدی گردید. اما از سوی دیگر، با معرفی نمونه‎ها و ساختارهای نوینی از سلول‏های خورشیدی، دریچه های جدیدی از انواع کاربری‎های سلول خورشیدی به دنیای صنعت و فناوری گشوده شد. سلول‎های خورشیدی کاملا شفاف از این دسته اند.

ساختار کلی سلول‎های خورشیدی شفاف به صورت ترکیبی از یک زیرلایه‏ی شفاف و لایه هایی از جنس‎ها و ضخامت‏های متفاوت است. در تحقیقات گوناگون، با بهره گیری از ترکیبات و مواد گوناگون، به صورت‎های مختلف در عملکرد این سلول‎ها بهبود حاصل شده ‎است.

در جدیدترین نمونه از این گروه از سلول‎ها، با استفاده از یک زیرلایه شفاف (از جنس شیشه یا پلاستیک) و نانولایه‎هایی با خواص اپتیکی مختلف یک سلول تمام شفاف به دست آمده ‎است. شکل 5 ساختار این سلول را نشان می‎دهد. بر خلاف سلول‏های خورشیدی رایج که در طیف خورشید، اغلب ناحیه نور مرئی را جذب و تبدیل می‎کنند، سلول‎های شفاف، نور مرئی را از خود عبور داده و در عوض ناحیه فرابنفش (UV) و نزدیک به فروسرخ (NIR) را جذب کرده و تولید توان می‎کنند. شکل 6 تفاوت میان طیف جذب سلول خورشیدی شفاف با یک سلول معمولی را نشان می‎دهد. این خصوصیت منحصر به فرد در سلول‎های خورشیدی شفاف، باعث ایجاد کاربردهای وسیع در ساختمان‎ها و خودروها می‎شود. میزان گذردهی نور مرئی در انواع مختلف سلول از 50 تا 80 درصد متفاوت است.

شکل 5     ساختار یک سلول خورشیدی شفاف؛ قسمت‎های مختلف این سلول عبارتند از: 1) زیرلایه شفاف؛ 2) الکترود شفاف؛ 3) لایه‎های فعال UV/NIR؛ 4) بازتاب دهنده UV/NIR؛ 5) لایه‎های ضد بازتاب [9و 10].

ضخیم‌ترین لایه در این ساختار، لایه‎ی 1 می‎باشد که از جنس شیشه یا پلاستیک بوده و روی آن عمل لایه نشانی و پوشش انجام می‎شود. سایر پوشش‎ها در ابعاد نانو در سمت راست این لایه قرار داده می‎شوند. در مرکز لایه ها، دولایه ای فعال قرار دارند (لایه شماره 3) که با دریافت نور تحریک شده و تولید الکترون می‎کنند. یکی از این دو لایه از جنس کلروآلومینیوم فتالوسیانین (ClAlPc) بوده و به عنوان دهنده‎ی الکترون ارگانیک عمل کرده و دیگری، یک گیرنده‎ی الکترون از جنس C60 می‎باشد. ضخامت ClAlPc برابر با 15 و C60 برابر با 30 نانومتر می‎باشد. در دو سوی این لایه ها، الکترودها لایه نشانی می‎شوند (لایه های 2). این الکترودها از جنس ITO/MoO3 می‎باشند. ضخامت این الکترودها نیز کمتر از 20 نانومتر است. از آن‎جا که الکترودها باید شفاف باشند (و نه از جنس فلز معمولی)، یک لایه در انتهای سلول می‎تواند اضافه شود تا طول موج‎های مشخصی از نور خورشید را بازتاب داده و دوباره به محیط سلول باز گرداند، تا فرایند جذب و تبدیل مجددا تکرار گردد (لایه‌ی 4). نهایتا دو لایه‌ی ضد بازتاب در منتهی الیه های بیرونی سلول اضافه می‎شود تا از بازتابش نور به بیرون جلوگیری کند. با چنین ساختاری، این سلول بازدهی در حدود 4/2 درصد ارائه می‎دهد که در عین حال، قادر به عبور بیش از 70% نور مرئی خورشید از خود است. شکل 6 تفاوت طیف جذب این سلول را با یک سلول معمولی سیلیکونی نشان می‎دهد. مشاهده می‎شود که طی این قابلیت منحصر به فرد، اکثر نور مرئی عبور کرده و در طول موج های  کوتاه و بلند طیف نور خورشید جذب و تبدیل رخ می‎دهد.

اگرچه میزان عبوردهی این سلول‌ها بالا بوده و در محدوده‎ی شیشه‎های معمولی به کار رفته در پنجره‌ها قرار می‎گیرد، اما بازده تبدیل انرژی آن‎ها پایین است. اما محاسبات محققان نشان می‎دهد که این سلول‎ها توانایی رسیدن به بازده تا 12% را هم دارند. رسیدن به این مقدار بازده بسیار چالش برانگیز و دشوار است؛ اما محققان امیدوارند که به کمک فناوری نانو، رسیدن به بازده 10% بدون از دست دادن خاصیت عبور دهی سلول میسر می‎باشد که این امر مستلزم ایجاد انواع بهبودها، چه در مواد نانویی به کار رفته در سلول و چه در ساختار و ضخامت این نانولایه ها خواهد بود.

شکل 6     تفاوت طیف جذب سلول خورشیدی شفاف و معمولی؛ خطوط خاکستری رنگ، طیف نور خورشیدی، خطوط سیاه طیف جذب سلول‎ها و ناحیه رنگی طول موج نور مرئی را نشان می‎دهد [10].

برای این نوع سلول‎های خورشیدی، کاربردهای متنوعی قابل تصور است. از به کار گیری در پنجره‎های ساختمان‎ها و خودرو‎ها تا استفاده در شیشه های ادوات الکترونیکی، همگی از قابلیت‎های بالقوه‎ی این سلول‎ها در آینده به شمار می‎روند [9].

هزینه‎‎ی به کار گیری این فناوری به عوامل مختلفی نظیر محل و نوع کاربری، بازده سلول و موارد دیگر بستگی دارد. اگر چه فناوری ساخت این سلول‎ها هنوز در ابتدای راه است، اما در مقایسه با سیستم‎های خورشیدی متداول، مزایای گوناگونی را می‎توان برای آن‎ها بر شمرد. برای نمونه، این سلول‎ها ارگانیک بوده و فرآیند ساخت آن‎ها مطابق با محیط زیست است. فرآیند ساخت و لایه نشانی در دمای محیط انجام می‎شود و نیازمند انرژی زیاد نیست. همچنین نیازی به استفاده از شیشه نیست، چرا که این ماده هزینه‎ی زیادی را برای ساخت سلول در بر دارد. حتی در حین فرآیند نصب نیز، می‎توان صرفه‌جویی‌های بیشتری به دست آورد. طی یک عمل تغییر شیشه ساده، می‎توان این سلول‎ها را در پنجره‌ها تعبیه کرد و در واقع قاب این سلول‎ها همان پنجره‎های دوجداره معمولی نیز می‎تواند باشد. این در حالی است که در حین نصب سلول‎های خورشیدی به روش ساده، نیاز به سازه و ساختار برای پنل‎ها می‎باشد که حدود نیم تا دو سوم هزینه کل سیستم خورشیدی را در بر می‌گیرد. همچنین توزیع برق تولید شده در پنجره‎ها نیز ساده است. این کار به راحتی با تعبیه‎ی سیم‎های اتصال، ادوات الکترونیک قدرت مورد نیاز و پریزهای ساده در کنار هر پنجره یا مجموعه‎ای از پنجره ها قابل انجام است.

از سوی دیگر، در ساختمان‎های بلند، اگر تمام پنجره ها به این سلول‎هامجهز گردد، با در نظر گیری بازده تنها 5% برای سلول‌ها، تقریبا حدود یک چهارم نیاز ساختمان از این طریق تامین می‎شود. از سوی دیگر، از آن‎جا که این سلول‎ها اشعه فروسرخ را جذب می‎کنند، دمای ساختمان تعدیل شده و نیاز به تهویه کاهش می‎یابد. در یک نگاه کلی، چنانچه این سلول‎های شفاف با ساختمان به صورت اصولی یکپارچه گردند، مزایای فراوانی را به دنبال دارند که در شکل 7 به آن‎ها اشاره شده است.

شکل 7     مزایای سلول‎های خورشیدی شفاف در یکپارچه سازی با ساختمان [4، 9و 10]

4- بررسی پتانسیل اقتصادی سلول‌های خورشیدی شفاف

4-1- سلول‌های خورشیدی شفاف در ایران

فناوری نانو عمر دیرپایی در کشور ندارد. اما خوشبختانه اهمیت و جایگاه این فناوری در کشور به درستی درک شده و به لطف اهتمام مسئولان و پژوهشگران، پیشرفت‌های بسیار قابل توجهی در سال‌های گذشته در این زمینه به دست آمده است که موید این مطلب، قرار گیری ایران در میان 10 کشور برتر مولد علم و دانش در حوزه‌ی فناوری نانو در جهان می‌باشد.

فناوری نانو در زمینه‎های مختلفی در کشور، مورد تحقیق و پژوهش قرار گرفته و در شاخه های گوناگونی از فناوری، بهبودهایی را به ارمغان آورده است. در صنعت سلول‎های خورشیدی، کاربرد نانوفناوری در حوزه هایی چون ساخت سلول‎های خورشیدی حساس شده به رنگدانه یا نقاط کوانتومی به مرحله‎ی عمل رسیده است [11-12]. در زمینه ساخت سلول‎های خورشیدی نانوساختار شفاف اما کشورمان در ابتدای راه‎است. با این وجود، پژوهش‎هایی در این زمینه توسط محققین کشورمان انجام شده است که برخی از آن‎ها عبارتند از:

• ساخت الكترودهاي شفاف منعطف گرافن-نقره براي كاربرد در سلول خورشيدي پليمري در دانشگاه صنعتی امیرکبیر و ثبت اختراع آن در پایگاه مالکیت معنوی کشور [13].
• ساخت لایه‎ی نیمه رسانای شفاف FTO برای کاربرد سلول‎های خورشیدی با همکاری محققین پژوهشگاه نیرو و دانشگاه تربیت مدرس [14].
• تولید و تجاری سازی نانو ذرات اکسید روی (ZnO) برای ساخت لایه‌های رسانای شفاف در سلول‌های خورشیدی توسط پژوهشگران دانشگاه یزد [15].

با توجه به جایگاه رفیع ایران در فناوری نانو و نیز پتانسیل بالای کشورمان در انرژی خورشیدی، امید می‌رود که عرصه‌ی ساخت سلول‌های خورشیدی شفاف و سایر ادوات کاربردی در این حوزه بیش از پیش مورد اقبال جوامع دانشگاهی و صنعتی قرار گیرد.

4-2- سلول‌های خورشیدی شفاف در جهان

با توجه به ظرفیت بالای فناوری سلول‌های خورشیدی شفاف برای ورود به بازار و تجاری‌سازی، کارهای پژوهشی فراوانی در این زمینه در دانشگاه‌های معتبر دنیا به انجام رسیده و نتایج این پژوهش‌ها در مجلات علمی به چاپ رسیده است. از جمله می‌توان به دانشگاه‌هایی نظیر دانشگاه MIT، میشیگان، آکسفورد، پلی تکنیک هنگ کنگ و غیره اشاره کرد. علاوه براین برخی از این پژوهش‌ها حتی به عرصه تجاری رسیده و شرکت‌ها و کمپانی‌هایی در این زمینه فعال شده‌اند.

از سوی دیگر، تبدیل علم به یک محصول دانش بنیان از اهمیت خاصی برخوردار است. در زمینه‌ی ساخت سلول‌های خورشیدی شفاف این نیاز توسط برخی از کشورها و شرکت‌های فعال حس شده است. ورود به این حوزه از صنعت خورشیدی در قالب انواع استارت‌آپ‌ها (شرکت های نوپای فناورانه) و یا شرکت‌های دانش بنیان بوده است. شکل 8 برخی از این شرکت‌ها را که در زمینه‌ی ساخت سلول‌های خورشیدی شفاف و ادوات مرتبط با آن، به طور مثال شیشه‌ها و پنجره‌های خورشیدی و یا نانومواد مورد نیاز در این زمینه، فعالیت می‌کنند را نشان می‌دهد.

شکل 8     شرکت‌های فعال جهان در فناوری سلول‌های خورشیدی شفاف

5- جمع‌بندی

امروزه صنعت و دانش سلول‌های خورشیدی بسیار فراتر از سلول‌های رایج کنونی پیش رفته است. نمونه‌ای از این نوآوری‌ها، سلول‌های خورشیدی شفاف هستند که در این گزارش به آن اشاره شد. این سلول‌ها در کنار عبور نور برای روشنایی محل، می‌توانند با مکانیزمی ساده تولید برق کنند. سلول‌های خورشیدی شفاف با بهره‌گیری از تکنیک‌های فناوری نانو قابلیت‌های منحصر به فردی از خود ارائه داده‌اند، و با توجه به اهمیت موضوع انرژی در ساختمان، پیش‌بینی می‌شود که در سال‌های نه چندان دور، نمونه‌هایی بسیار کاربردی از این نوآوری را در بازارها شاهد باشیم. همچنین، با رشد روزافزون و پرشتاب بازار ادوات الکترونیکی شخصی نظیر تلفن‌های هوشمند، می‌توان ورود این سلول‌ها به عرصه‌ی ساخت در این ادوات الکترونیک را پیش‌بینی نمود.

——————————————–

منابع

1. 1. روزنامه اعتماد، شماره 3012، 26 تیر 1393.
2. http://barghnews.com/fa/news/11002
3. http://solargis.info
4. http://www.solarpowereurope.org
5. Europe, SolarPower. “Global market outlook for solar power 2015-2019.”Euoropean Photovoltaic Industry Association, Bruxelles, Tech. Rep(2015).
6. http://ww2.frost.com
7. Lunt, Richard R., et al. “Practical roadmap and limits to nanostructured photovoltaics.”Advanced Materials23.48 (2011): 5712-5727.
8. http://www.solarchoice.net.au/blog/bipv-building-integrated-photovoltaics-the-future-of-pv/
9. Lunt, Richard R., and Vladimir Bulovic. “Transparent, near-infrared organic photovoltaic solar cells for window and energy-scavenging applications.” (2011).
10. http://mitei.mit.edu/news/transparent-solar-cells
11. http://www1.jamejamonline.ir/newstext2.aspx?newsnum=100811107264
12. http://www.isna.ir/fa/news/93032714990
13. http://iripo.ssaa.ir (پایگاه اطلاع رسانی مرکز مالکیت معنوی)
14. 14. فاطمه دبیر؛ رسول صراف ماموری و نسترن ریاحی نوری، ۱۳۹۰، ساخت لایه نیمه رسانای شفاف FTO برای کاربرد سلول خورشیدی،بیست وششمین کنفرانس بین المللی برق،تهران،شرکت توانیر،پژوهشگاه نیرو، 1390.

15. http://barghnews.com/fa/news/10304..

———————
پانوشت:

[1]Balance of system

[2]roof top and ground installation

[3]Building integrated PV

———————————————————————

تهیه و تنظیم:

• دکتر رقیه قاسم پور
• محمد حسن قدوسی نژاد
• گروه ترویج صنعتی انرژی‌های نو و تجدید پذیر

بخش ترویج صنعتی ستاد توسعه فناوری های نانو و میکرو

 ====================================================================================

[جهت دسترسی به گزارش نهایی محصولات و شرکتهای دارای گواهی نانومقیاس ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو به «کتب مرجع محصولات و تجهیزات نانو و صنعت» به نشانی (INDnano.ir/category/book) مراجعه کنید]

[همچنین برای دانلود فایل PDF کلیه گزارشات بهمراه جزئیات، به بخش گزارش های صنعتی پایگاه اینترنتی رسانه تخصصی نانو و صنعت (www.INDnano.ir/category/report) مراجعه نمایید]

 ====================================================================================